Zorgt de hypotheekrenteaftrek voor nivellering of denivellering? Waarom?
🎯
Doelen
2 min
Je kunt het verschil uitleggen tussen welvaart in enge en in brede zin.
Je kunt een Lorenzcurve aflezen met cumulatieve percentages.
Je kunt uitleggen wat de grootte van de buik zegt over de inkomensongelijkheid.
📖
Voorbereiden voor de les
1 min
Reader § 3.1 — lees tot en met grafiek 3.1 (de Lorenzcurve van Zuid-Afrika).
🧠
Zo werkt het — een Lorenzcurve maken
12 min
Op Eiland wonen vijf even grote groepen. Van arm naar rijk verdienen ze 5%, 10%, 15%, 25% en 45% van al het inkomen.
1
Zet de bevolking op volgorde van arm naar rijk. Op de x-as staat het cumulatieve percentage van de bevolking, op de y-as het cumulatieve percentage van het inkomen.
2
Tel de aandelen steeds op: 5 → 15 → 30 → 55 → 100. Dat zijn de punten van de curve.
3
Aflezen: de armste 40% verdient samen 15% van het inkomen. De rijkste 20% verdient 100 − 55 = 45%.
4
Verdient iedereen evenveel, dan valt de curve samen met de diagonaal. Hoe verder de curve eronder zakt, hoe groter de buik en hoe groter de ongelijkheid.
Lorenzcurve van Eiland (doorgetrokken) en de lijn van volkomen gelijkheid (gestreept)
Veelgemaakte fout: de losse aandelen (5, 10, 15 …) intekenen in plaats van de opgetelde. Een Lorenzcurve loopt altijd op en eindigt altijd in 100%.
🤝
Samen — Eiland tegen Noord
10 min
In Noord verdienen de vijf groepen, van arm naar rijk, 8%, 13%, 18%, 23% en 38% van het inkomen.
Bereken de cumulatieve percentages voor Noord.
Hoeveel procent van het inkomen verdient de armste 60% in Noord?
In welk land is het inkomen ongelijker verdeeld? Hoe zie je dat aan de curves?
✋
Even checken
3 min
De armste helft verdient precies de helft van het inkomen. Hoe ziet de curve eruit?
Kan een Lorenzcurve boven de diagonaal liggen? Waarom niet?
✏️
Zelfstandig — uit je reader
13 min
Reader § 3.1 — maak opdracht 3.1 en 3.2.
🚀
Klaar? Dan dit
Een groep van tien vrienden heeft samen € 100 per week te besteden. Eén vriend heeft € 40, vier vrienden hebben elk € 10 en vijf vrienden hebben elk € 4.
Zet de tien vrienden op volgorde en maak een tabel met cumulatieve percentages per 10%.
Teken de Lorenzcurve.
Hoeveel procent van het geld heeft de armste helft? En de rijkste 10%?
🔄
Afsluiten
3 min
Leg in één zin uit wat de buik van een Lorenzcurve laat zien.
🔁
Terugblik
4 min
Wat staat er op de x-as en wat op de y-as van een Lorenzcurve?
Welke lijn hoort bij een volkomen gelijke inkomensverdeling?
🎯
Doelen
2 min
Je kunt het verschil uitleggen tussen het primaire en het secundaire inkomen.
Je kunt uitleggen hoe belastingen, premies, uitkeringen en subsidies het inkomen herverdelen.
Je kunt voorspellen wat een verandering in inkomens doet met de Lorenzcurve.
📖
Voorbereiden voor de les
1 min
Reader § 3.1 — lees vanaf grafiek 3.2 (de inkomensverdeling in Nederland).
🧠
Zo werkt het — van primair naar secundair
12 min
1
Primair inkomen is de beloning voor wat je bijdraagt aan de productie: loon, winst, huur, pacht en rente.
In Nederland ligt de curve van het secundaire inkomen dichter bij de diagonaal dan die van het primaire inkomen. De overheid herverdeelt: er is nivellering.
4
Twee inkomens: A verdient € 20.000 en B € 80.000. A heeft dus 20% van het totaal. Krijgen ze er allebei € 10.000 bij, dan heeft A 30.000 / 110.000 = 27,3%: gelijker. Krijgen ze er allebei 10% bij, dan heeft A 22.000 / 110.000 = 20%: niets veranderd.
Een gelijk bedrag erbij maakt de verdeling gelijker. Een gelijk percentage erbij laat de verhoudingen, en dus de curve, precies zoals ze waren.
🤝
Samen — drie huishoudens
10 min
A heeft geen primair inkomen, krijgt € 16.000 uitkering en betaalt € 1.000 belasting en premies. B verdient € 40.000, krijgt € 1.000 toeslag en betaalt € 12.000 belasting en premies. C verdient € 120.000 en betaalt € 50.000 belasting en premies.
Bereken voor A het aandeel in het totale primaire inkomen en in het totale secundaire inkomen.
Welke Lorenzcurve ligt dichter bij de diagonaal: die van het primaire of die van het secundaire inkomen?
Welk instrument zorgt bij A voor het grootste verschil, en welk bij C?
✋
Even checken
3 min
Hoort huurtoeslag bij het primaire of bij het secundaire inkomen?
Zorgt een progressief belastingstelsel voor nivellering of denivellering?
✏️
Zelfstandig — uit je reader
13 min
Reader § 3.1 — maak opdracht 3.3, onderdeel a tot en met g (bij grafiek 3.2).
🚀
Klaar? Dan dit
Het kabinet heeft geld voor één maatregel: de algemene heffingskorting gaat voor iedereen € 300 omhoog, of alle belastingtarieven gaan 1 procentpunt omlaag.
Welke maatregel brengt de Lorenzcurve van het secundaire inkomen het dichtst bij de diagonaal?
Onderbouw je antwoord met een voorbeeld van een inkomen van € 25.000 en een inkomen van € 100.000.
🔄
Afsluiten
3 min
Waarom ligt de curve van het secundaire inkomen dichter bij de diagonaal dan die van het primaire inkomen?
Volgende week: hoe vang je de hele buik in één getal?